Astronomija VIII – planeta Uran

Nakon duže pauze sledi nastavak tekstova o planetama Sunčevog sistema.  Prethodne tekstove možete pročitati ovde.

– Astronimjija I – uvod

– Astronomija II – Zemlja

– Astronomija III – Venera

– Astronomija IV – Mars

– Astronomija V – Merkur

Astronomija VI – Jupiter

Astronomija VII – Saturn

Planeta Uran

Uran je sedma planeta od Sunca i pripada grupi gasovitih planeta kojoj pripadaju i do sada opisani Jupiter i Saturn. Iako je pod vedrim noćnim nebom i povoljnim posmatračkim uslovima vidljiv golim okom, sve do 13. marta 1781. godine niko nije znao da je u pitanju planeta. Te godine je astronom amater Vilijem Heršel, u svojoj misiji sistematskog ispitivanja neba, naišao i na planetu Uran za koju je mislio da je maglina ili kometa. Malo kasnije, iste godine, je potvrđeno da je u pitanju planeta i to je predstavljalo ogromno otkriće, jer je Uran prva otkrivena planeta u poznatoj ljudskoj istoriji i prva otkrivena pomoću teleskopa. Sve ostale planete, bez Neptuna, su već mnogo vekova ranije bile poznate starim narodima koji su živeli na Zemlji.

Planeta Uran

Udaljenost Urana od Sunca iznosi nešto malo više od 19 astronomskih jedinica (AJ). Više o jedinicama za merenje rastojanja u Svemiru pročitajte na sledećem LINKU.

Oko Sunca obiđe za 84 zemaljskih godina, a obrtanje oko svoje ose završi za 17 h i 14 min. Prečnik mu je 51118 km što ga čini trećom planetom po veličini u Sunčevom sistemu, ali po masi je četvrti jer je Neptun, iako sa manjim prečnikom, masivniji od njega. Kao i ostale planete Jupiterovog tipa i Uran poseduje tanke prstenove od prašine i kamenja veličine oko 2 m. Prstenovi se prostiru na udaljenosti od 100 km od površine planete. Na prvi pogled površina Urana izgleda bezlična i dosadna, međutim na njemu su česti jaki vetrovi koji duvaju brzinom do 600 km/h, dok se za bele oblake pretpostavlja da predstavljaju smrznuti mentan. Temperatura na površini iznosi oko – 190 ºC.

Do sada je poznato da oko Urana kruži 27 prirodnih satelita od kojih je najveći Titanija sa prečnikom od 1577 km i kruži  na

Titanija

udaljenosti od 436 270 km. Njega je takođe otkrio Heršel.

Za nežno plavkastu boju Urana zaslužan je metan koji se nalazi u gornjim slojevima atmosfere.  Molekuli metana upijaju talase većih dužina, crveni deo elektromagnetnog spktra, dok talase kraćih dužina odbijaju, odnosno plavi deo spektra. U njegovoj atmosferi preovlađuje vodonik sa oko 83 % i helijum sa 15 %.

Za razliku od Jupitera i Saturna, o Uranu se mnogo manje zna.

Ono što je karakteristično za Uran jeste da mu se osa rotacije nalazi gotovo u ravni elliptike. Osa je nagnuta pod uglom od skoro 98 stepeni i zbog toga deluje kao da se okreće po boku dok obilazi oko Sunca, u odnosu na druge planete. Razlog takvog položaja ose nije poznat, ali se pretpostavlja da je u dalekoj prošlosti Uran pretrpeo sudar sa nekim većim svemirskim objektom koji je za posledicu imao “okretanje na bok”.

10 thoughts on “Astronomija VIII – planeta Uran

  1. Nikola

    a neptun njega je teze primjetiti na nebu i pomocu nekog optickog instrumenta.A da li bih mogao da primjetim neptun pomocu dvogleda (10×25) sa nekog planinskog vrha udaljenog od svijetlosti grada kada je nebo vedro ili mi treba neki jaci dvogled ili neki teleskop? Znam da ce kada ih posmatram neptun i uran biti samo ”tackice”,ali bar samo da ih primjetim

    Reply
    1. Predrag Agatonović Post author

      Kroz optičke instumente to izgleda malo drugačije. Planeta vidljive golim okom su krupnije i može se videti razlika, međutim, Uran i Neptun su u okularu sitni, baš kao i zvezde oko njih i to treperenje ne dolazi do izražaja.

      Reply
  2. Nikola

    ok,pa mogu otprilike odrediti nekolike zvijezda u tom sazvežđu koje mogu biti planeta gdje i pratiti ih nekolika sata (ako budem imao strpljenja).Na zvijezdanoj karti obiljeziti njihov polozaj,a mogao bihi pratiti putanju tih zvijezda. ona zvijezda koja luta sazvežđima je planeta (ali za tako nesto bi mi trebalo mnogo sati posmatranja) Kada obiljezim zvijezde kandidate za planetu mogao bih fotoaparatom sa kombinacijom sa dvogledom slikati ih i dati im imena (Aa,Ab,Ac,Ad…Bc)Kasnije negdje pronaci njihov polozaj gledan u to vrijeme sa tog mijesta.Odrediti koja je od tih zvijezda planeta i uzeti njenu fotografiju(znam da ce to biti samo tackica ali cu bar primjetiti tu planetu)

    Reply
  3. Nikola

    Instalirao sam ovaj program Stellarium pa s njim mogu unaprijed da vidim kako ce biti nebo .Pa mogu sa njim da odredim kakav ce biti polozaj Urana ili Neptuna i da to obiljezim na zvijezdanoj karti.Pa da odredim gdje bi mogao da se nalazi ili da sa sobom nosim laptop pa da mogu vidjeti polozaj planete.

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s